علی محمدبیانی
شناخت صامتها و مصوتهاي تركي
قبل از ورود به بحث«هماهنگی اصوات» برای هر فراگیری لازم است که واجهای ترکی اعم از صامت و مصوت را بشناسد.
صامتهای زبانهای مورد بحث بیشتر از مصوتها هستند. زبان عربی و فارسی هر کدام دارای شش مصوت ( آ ای او ) هستند؛ امّا زبان ترکی علاوه بر آنها 3 مصوّت اختصاصی (Ö-Ü-I ) هم دارد.
زبان ترکی دارای 23 صامت (بی صدا) و 9 مصوت (صدادار) است.
شناخت دقیق مصوتهای نهگانه ترکی، نمایی کلی از این زبان ترسیم میکند که هم اعجاز آور است و هم راهگشا.
مصوتهای نُهگانه در زبان ترکی به دو دسته تقسیم میشود:
الف) مصوتهای راست یا دوداقلانمایان
ب) مصوتهای گرد یا دوداقلانان
الف) مصوتهای راست یا دوداقلانمایان (آچیق مصوتلر)
1- آ / A – مثلاً در کلمههای:
آدام، آتا، آنا، آلما، یار، آلتی
2- اَ / Ə - مثلاً در کلمههای:
ال، نمنه، نه، ابهر، گل، تبریز، اردبيل، سککیز
3- ائ / E - مثلاً در کلمههای:
ائل، سئل، سئومک، گئتمک، دئمهدیم، بئش.
4- ای / İ- مثلاً در کلمههای:
ایز، ایش، دیش، بیر، ایکی، تبریز، سیلمک، بیلدیرچین.
5- اﯾ / I – مثلاً در کلمههای:
قیز، قیزیل، سیندیرماق، یاغیش، سیزماق، آلتی و...
ب) مصوتهای گرد یا دوداقلانان(یووارلاق مصوتلر)
6- او / O - در کلمههایی مثل:
دونماق، یول، قوجا، دوداق، دوققوز، اون، اوغلان، بوشقاب و ...
7- اؤ/ Ö - در کلمههایی مثل:
گؤز، گؤزل، اؤلچو، اؤردک، سؤز، گؤی، دؤرد، دؤزوم، و ...
8- او / U - در کلمههایی مثل:
اون(آرد)، دوز(نمک)، یوخاری، اوجا، اولدوز، دوققوز، اوشقون، اوچماق، یوموشاق و ...
9- اﯙ/ Ü- در کلمههایی مثل:
اﯙزوم، دﯙز، سۆروجو، اﯙزوک، اﯙرک، اﯙچ، اۆشومک، دۆشگون، دۆرمج و ...
مصوتهای مذکور بر اساس راست بودن و گرد بودن تقسیم شده بودند، اما همین مصوتهای نهگانه را از منظری دیگر؛ یعنی پسکامی (قالین/ آرخاسس) و پیشکامی (اینجه/ اؤن سس) بودن هم میتوان به دو بخش تقسیم کرد:
1- مصوتهای پسکامی (قالین)
آ / A – ای/ I – او/O – او/ U
2- مصوتهای پیشکامی( اینجه)
اَ / Ə – ائ/ E- ای / İ – اؤ / Ö – اﯚ/ Ü
ایضاح:
کلمات اصیل ترکی یا دارای مصوتهای پسین (قالین/ آرخا سس) هستند یا پیشین (اینجه/ اؤن سس).
مثلاً تمام مصوتهای کلماتی مانند:
«یولداشلار، اوشاق، یولچو، اولدوز، قیزیل، آنا، آذربایجان، سایین قالا، آیریلیق، اورمولو و ...» مصوتهای پسکامی (قالین) هستند.
و همچنین مصوتهای کلماتی مثل:
«اؤردک، اللر، دیزلیک، شهرلی، ابهرلی، تبریزلی، اؤزوم، اۆزوک، گۆنش، گۆندوز و ...» مصوتهایی پیشکامی(اینجه) هستند.
ادامه دارد...
بخش دوم را از اینجا بخوانید
علی محمدبیانی
کلمات کلیدی: آموزش زبان ترکی، مصوتها، صامتها، اینجه، قالین، پیشکامی، پسکامی، آیدین نیوز
#آنادیلی_مکتبی
#یازیلان_سؤز_یادگاردیر
سهشنبهها با زبان مادری | سسدن سؤزه (۳)
در سومین بخش از مجموعه آموزشی «سسدن سؤزه»، علی محمدبیانی به معرفی صامتها و مصوتهای زبان ترکی میپردازد و با تشریح ۹ مصوت این زبان، پایهای برای درک بهتر قواعد آوایی، بهویژه «هماهنگی اصوات»، فراهم میکند.
