زنجان- آیدین نیوز: تحویل سند مسجد جامع زنجان و ۱۰۸ رقبه از بازار این شهر به متولی موقوفه، فرصتی است برای مرور نام و کارنامه یکی از چهرههای اثرگذار در شکلگیری بخشی از بافت تاریخی زنجان؛ شاهزاده عبدالله میرزا، حاکم قاجاری این شهر که با نام «دارا» نیز شناخته میشد.
به گزارش آیدین نیوز از کانال خبری اوقاف زنجان، سند مسجد جامع زنجان و ۱۰۸ رقبه بازار این شهر با حضور دکتر بابایی، معاون قوه قضاییه و رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و جمعی از مسئولان استانی به متولی این موقوفه تحویل شد.
این رویداد بار دیگر نام یکی از مهمترین مجموعههای تاریخی و وقفی زنجان را مطرح کرده است؛ مجموعهای که شکلگیری آن با نام عبدالله میرزا دارا گره خورده است.
عبدالله میرزا دارا؛ حاکمی که سیمای تاریخی زنجان را ساخت
همزمان با تحویل سند مسجد جامع زنجان و ۱۰۸ رقبه بازار به متولی این موقوفه، نگاهی به زندگی و اقدامات عبدالله میرزا دارا، حاکم زنجان در دوره قاجار، نشان میدهد که بخشی از سیمای این شهر حاصل اقدامات عمرانی و وقفی اوست.
حاکمی نوجوان در زنجان
عبدالله میرزا، فرزند یازدهم فتحعلیشاه قاجار، در سال ۱۲۱۱ قمری متولد شد و در ۱۳سالگی به حکومت زنجان رسید. او نزدیک به دو دهه در این شهر حضور داشت و بنا بر روایت مورخان، دوران حکمرانیاش با اقدامات عمرانی و توسعه شهری همراه بود.
در این دوره، مسجد جامع زنجان احداث شد و بازار شهر نیز توسعه پیدا کرد. دارالحکومه زنجان، بازار قیصریه و حمام قیصریه از دیگر بناهایی هستند که در ارتباط با دوره حکومت او در منابع تاریخی از آنها یاد شده است.
مسجد جامع و مدرسه علمیه
نقش عبدالله میرزا تنها به ساختوسازهای شهری محدود نبود. او در کنار مسجد جامع، مدرسهای علمیه ایجاد کرد و برای اداره و استمرار فعالیت این مجموعه، موقوفاتی را اختصاص داد و متولیانی تعیین کرد.
همین پیوند میان مسجد، مدرسه، بازار و موقوفات نشان میدهد که اقدامات او صرفاً ایجاد چند بنای منفرد نبوده و بخشی از ساختار اجتماعی و اقتصادی شهر را نیز دربرمیگرفته است.
علاقه به تاریخ زنجان
عبدالله میرزا دارا به ادبیات و تاریخ نیز علاقه داشت. از اقدامات فرهنگی منسوب به او، سفارش تألیف تاریخ زنجان به رستمالحکما، نویسنده «رستمالتواریخ»، است؛ اثری که از نخستین نوشتههای مستقل درباره تاریخ این شهر به شمار میرود.
این شاهزاده قاجار خود نیز اهل شعر بود و با تخلص «دارا» شعر میسرود. از او علاوه بر دو اثر مکتوب، دیوانی شامل حدود پنج هزار بیت شعر بر جای مانده است.
دارا در روزگار محمدشاه
عبدالله میرزا در دوره محمدشاه قاجار از امور حکومتی فاصله گرفت و بیشتر در سفر و حضر همراه شاه بود. او همچنین در لشکرکشی محمدشاه به هرات حضور داشت.
درباره تاریخ دقیق درگذشت عبدالله میرزا اختلاف نظر وجود دارد. عضدالدوله سال ۱۲۶۲ قمری را زمان مرگ او دانسته و برخی منابع نیز سالهای دیگری از جمله ۱۲۶۳ و ۱۲۷۰ قمری را ذکر کردهاند.
با این حال، فارغ از اختلاف منابع درباره تاریخ درگذشت، آنچه نام عبدالله میرزا دارا را در تاریخ زنجان ماندگار کرده، مجموعهای از اقدامات عمرانی، فرهنگی و وقفی است که آثار آن همچنان در سیمای تاریخی شهر دیده میشود.
تحویل سند مسجد جامع و ۱۰۸ رقبه بازار زنجان را میتوان از همین منظر، فرصتی برای بازخوانی بخشی از تاریخ وقف و شکلگیری بافت تاریخی این شهر دانست.
عبدالله میرزا، فرزند یازدهم فتحعلیشاه قاجار، در سال ۱۲۱۱ قمری متولد شد و در ۱۳سالگی به حکومت زنجان رسید. او نزدیک به دو دهه در این شهر حضور داشت و بنا بر روایت مورخان، دوران حکمرانیاش با اقدامات عمرانی و توسعه شهری همراه بود.
در این دوره، مسجد جامع زنجان احداث شد و بازار شهر نیز توسعه پیدا کرد. دارالحکومه زنجان، بازار قیصریه و حمام قیصریه از دیگر بناهایی هستند که در ارتباط با دوره حکومت او در منابع تاریخی از آنها یاد شده است.
مسجد جامع و مدرسه علمیه
نقش عبدالله میرزا تنها به ساختوسازهای شهری محدود نبود. او در کنار مسجد جامع، مدرسهای علمیه ایجاد کرد و برای اداره و استمرار فعالیت این مجموعه، موقوفاتی را اختصاص داد و متولیانی تعیین کرد.
همین پیوند میان مسجد، مدرسه، بازار و موقوفات نشان میدهد که اقدامات او صرفاً ایجاد چند بنای منفرد نبوده و بخشی از ساختار اجتماعی و اقتصادی شهر را نیز دربرمیگرفته است.
علاقه به تاریخ زنجان
عبدالله میرزا دارا به ادبیات و تاریخ نیز علاقه داشت. از اقدامات فرهنگی منسوب به او، سفارش تألیف تاریخ زنجان به رستمالحکما، نویسنده «رستمالتواریخ»، است؛ اثری که از نخستین نوشتههای مستقل درباره تاریخ این شهر به شمار میرود.
این شاهزاده قاجار خود نیز اهل شعر بود و با تخلص «دارا» شعر میسرود. از او علاوه بر دو اثر مکتوب، دیوانی شامل حدود پنج هزار بیت شعر بر جای مانده است.
دارا در روزگار محمدشاه
عبدالله میرزا در دوره محمدشاه قاجار از امور حکومتی فاصله گرفت و بیشتر در سفر و حضر همراه شاه بود. او همچنین در لشکرکشی محمدشاه به هرات حضور داشت.
درباره تاریخ دقیق درگذشت عبدالله میرزا اختلاف نظر وجود دارد. عضدالدوله سال ۱۲۶۲ قمری را زمان مرگ او دانسته و برخی منابع نیز سالهای دیگری از جمله ۱۲۶۳ و ۱۲۷۰ قمری را ذکر کردهاند.
با این حال، فارغ از اختلاف منابع درباره تاریخ درگذشت، آنچه نام عبدالله میرزا دارا را در تاریخ زنجان ماندگار کرده، مجموعهای از اقدامات عمرانی، فرهنگی و وقفی است که آثار آن همچنان در سیمای تاریخی شهر دیده میشود.
تحویل سند مسجد جامع و ۱۰۸ رقبه بازار زنجان را میتوان از همین منظر، فرصتی برای بازخوانی بخشی از تاریخ وقف و شکلگیری بافت تاریخی این شهر دانست.
